Toegang tot juridische informatie

Deze weblog wordt niet meer bijgehouden - berichten over toegang tot juridische informatie publiceer ik voortaan op http://blog.mommers.net, mijn algemene blog.

Gisteren (5 september 2008) gepubliceerd in het Financieele Dagblad:

Maak wetgevingsproces eindelijk toegankelijk

Informatie over de totstandkoming van Nederlandse regelgeving is bijzonder lastig te vinden. Een slechte zaak in een tijdperk waarin politici met de mond participatie van burgers belijden. De oplossing hiervoor is een toegankelijke wetgevingskalender, die al jaren op zich laat wachten.

Via www.overheid.nl zijn vrijwel alle Nederlandse wetten, regelingen, officiële publicaties en andere belangrijke regelgevingdocumenten beschikbaar. Deze beschikbaarheid vormt voor juristen al jaren een welkom alternatief voor betaalde vakinformatie van uitgevers. De digitalisering van het ‘juridisch corpus’ van Nederland zou echter niet alleen het belang van juristen moeten dienen, maar zeker ook dat van burgers. Transparantie van de rechtsstaat begint bij de kenbaarheid van het recht, en bij de totstandkoming daarvan. Beschikbaarheid van onderliggende documenten is echter niet gelijk aan toegankelijkheid van het wetgevingsproces.

Elke burger moet zich aan de wet houden. Daartoe zou hij die wet ook moeten kennen. Iedereen met een internetaansluiting kan de wet nu lezen, maar na het lezen ervan wéét hij nog niets.

Het recht omvat veel meer dan de wet alleen. Omdat wetgeving, parlementaire geschiedenis, rechtspraak en andere relevante documenten op openbare overheidswebsites nergens systematisch aan elkaar gerelateerd zijn, laat staan in begrijpelijke taal worden samengevat, is de burger bij voorbaat gedoemd de weg kwijt te raken. Hij moet zich altijd verlaten op ‘secundaire bronnen’, bijvoorbeeld voorlichtingsbrochures. En voor de toegang tot het politieke proces is hij grotendeels afhankelijk van articulatie in berichtgeving door de media.

Eén van de belangrijkste omissies in de huidige overheidswebsites is een overheidsbrede wetgevingskalender, die de voortgang toont van een wetsvoorstel naar een wet-in-werking. Enkele ministeries hebben een beperkte versie van zo’n kalender, maar dan alleen voor de wetgeving die onder de verantwoordelijkheid van die ministeries valt. In een generieke Nederlandse wetgevingskalender kan aandacht worden gegeven aan:

- duidelijk maken van de relaties tussen officiële publicaties — waaronder kamerstukken en handelingen — en wetgeving;
- verhelderen van de procedurele gang van zaken bij de totstandkoming van een wet, per thema, wetsfamilie en wetsontwerp;
- samenvatten van de belangrijkste documenten die worden uitgegeven gedurende de totstandkoming van een wet;
- laten zien welke hiërarchische relatie er is tussen hogere en lagere wet- en regelgeving;
- tonen van de relatie tussen internationaal en Europees recht enerzijds en Nederlands recht anderzijds;
- verduidelijken van het belangrijkste politieke en juridische jargon dat voorkomt in documenten;
- laten zien hoe nieuwe wetgeving bestaande wetgeving wijzigt, en wat daarvan de consequenties zijn;
- kort samenvatten wat het doel is van nieuwe wetgeving, wie de doelgroep vormen, en hoe de handhaving is geregeld.

Hoewel een goede, toegankelijke vormgeving van zo’n kalender niet eenvoudig is, blijft het onbegrijpelijk dat die er in 2008 nog niet is. De overheid heeft een verantwoordelijkheid om de beleden transparantie ook werkelijk vorm te geven, maar laat die tot nu toe liggen.

Dr. Laurens Mommers is verbonden aan Centrum voor Recht in de Informatiemaatschappij van de Universiteit Leiden, en werkzaam bij Legal Intelligence in Rotterdam.

Op 28 augustus verscheen in het Financieele Dagblad een bijdrage van Evert de Pender, directeur van Legal Intelligence, over wat er mis is met de selectie van uitspraken op rechtspraak.nl. Dit mede n.a.v. (het gebrek aan follow-up op) het rapport van de Commissie de Meij.

In een bijdrage over de onbenutte mogelijkheden van burgerparticipatie in de politiek via het internet, stelt Marc Chavannes dat informatie over de totstandkoming van regelgeving niet eenvoudig te vinden is. Dat is een understatement. Hoewel zo’n beetje alle relevante informatie keurig op internet wordt gepubliceerd, maakt het gebrek aan structuur van die informatie het voor de niet-ingewijde gebruiker onmogelijk het proces te volgen zonder een partij die deze interpreteert en articuleert. Een doodzonde in een tijdperk waarin politici met de mond de participatie van burgers belijden.

Read more »

Op http://www.ivir.nl/publications/eechoud/CC_PublicSectorInformation_report_v3.pdf is het integrale rapport te lezen dat Mireille van Eechoud en Brenda van der Wal schreven over de bruikbaarheid van creative commons licenties voor overheidsinstellingen om de informatie die zij openbaar maken, van een bruikbare licentie te voorzien. Het rapport geeft aan dat niet alle CC-bepalingen even bruikbaar zijn voor dit doel.